Cybercriminaliteit op de winkelvloer

Eerder verschenen in Branche in beweging #4 2026 van NSO Retail (april 2026, rubriek Sterk in uw Buurt, Winkelveiligheid).

Odido, Chipsoft, Ajax, Booking.com, Eurocamp en Basic-Fit. Het is een opsomming van aansprekende Nederlandse bedrijven en organisaties die recent te maken kregen met datalekken of cyberaanvallen. Wie denkt dat zulke risico’s alleen spelen bij grote bedrijven, vergist zich. Juist ook op de winkelvloer zijn de kwetsbaarheden groot. Kassa’s, mailaccounts, bestelomgevingen en andere digitale systemen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse bedrijfsvoering. En precies daar ligt ook het risico.

Bewustwording begint op de winkelvloer

Om het bewustzijn rond cybercriminaliteit op de winkelvloer te vergroten, ging Branche in Beweging in gesprek met Martijn Uunk en Gregor Abbas van Helixis, cybersecuritypartner van Primera. Helixis ondersteunt Primera op het gebied van digitale en operationele weerbaarheid, risicobeheersing en continuïteit. Dat gebeurt met advies en begeleiding op thema’s als informatiebeveiliging, cybersecurity, compliance en business continuity. Maar minstens zo belangrijk is volgens Helixis het vergroten van het bewustzijn onder medewerkers. Daar valt op de winkelvloer vaak de eerste winst te behalen.

Phishing, vishing en ransomware

Volgens Uunk en Abbas ziet Helixis bij winkels zoals tabaksspeciaalzaken en gemakswinkels vooral drie veelvoorkomende vormen van cybercriminaliteit terug: phishing, vishing en ransomware. Bij phishing ontvangen ondernemers ogenschijnlijk betrouwbare e-mails die in werkelijkheid bedoeld zijn om betalingen of inloggegevens buit te maken. Vishing is telefonische fraude, waarbij een oplichter zich voordoet als bijvoorbeeld een bank, leverancier of andere vertrouwde partij en onder druk probeert geld of gevoelige informatie los te krijgen. Daarnaast is er ransomware, waarbij systemen zoals de kassa of administratie worden gegijzeld. De gevolgen daarvan kunnen fors zijn: een winkel kan er volledig door stil komen te liggen.

Waar zitten de grootste risico’s?

De grootste risico’s op de winkelvloer zitten volgens hen in een combinatie van technologie, menselijk gedrag en gemak. Winkels zijn sterk afhankelijk van IT voor bestellen, verkopen en administreren. Tegelijk zijn applicaties en systemen lang niet altijd optimaal beheerd, waardoor kwetsbaarheden blijven bestaan. En dan is er nog de menselijke factor. Medewerkers vormen de eerste verdedigingslinie, maar zijn ook vaak de zwakste schakel. Juist daarom zijn regelmatige updates, goed systeembeheer en gerichte bewustwording essentieel.

‘Bij mij valt weinig te halen’ is een gevaarlijke gedachte

Een hardnekkige misvatting is dat kleine ondernemers voor cybercriminelen niet interessant zouden zijn. Ook daar waarschuwen Uunk en Abbas nadrukkelijk voor. De gedachte dat er ‘toch weinig te halen valt’ is volgens hen juist gevaarlijk. Cybercriminelen richten zich lang niet altijd op grote, bekende bedrijven, maar vooral op ondernemingen waar de beveiliging minder sterk is, het toezicht beperkter en het bewustzijn lager. Kleine en middelgrote ondernemingen zijn daardoor aantrekkelijk om snel en op schaal aan te vallen.

Drie maatregelen die direct verschil maken

De goede kant van het verhaal is dat ondernemers zelf al snel stappen kunnen zetten om hun risico te verkleinen. Uunk noemt de drie maatregelen die direct verschil maken. Allereerst: werk met sterke wachtwoorden en schakel waar mogelijk tweefactorauthenticatie in. Dat verkleint de kans dat accounts eenvoudig kunnen worden overgenomen. Daarnaast is het belangrijk om updates op kassasystemen, computers en andere apparaten direct uit te voeren. Veel aanvallen maken gebruik van bekende kwetsbaarheden waarvoor allang een oplossing beschikbaar is, maar die in de praktijk nog niet is geïnstalleerd. Ten slotte is bewustwording bij medewerkers cruciaal. Een korte, duidelijke uitleg over phishing, verdachte mails en nepverzoeken kan al veel ellende voorkomen.

Wat te doen als het toch misgaat?

Minstens zo belangrijk is weten wat u moet doen als het toch misgaat. Wanneer een ondernemer vermoedt dat een systeem, kassa of mailbox is gehackt, is snel handelen noodzakelijk. De eerste stap is het isoleren van het probleem. Haal het getroffen systeem direct van het netwerk door bijvoorbeeld de wifi of netwerkkabel los te koppelen, maar schakel het apparaat niet uit.

Vervolgens moeten wachtwoorden van betrokken accounts onmiddellijk worden gewijzigd en moet waar mogelijk tweefactorauthenticatie worden ingeschakeld, ook op gekoppelde systemen zoals e-mail, kassasoftware en cloudomgevingen. Daarna is het verstandig om direct professionele hulp in te schakelen, zodat het incident onderzocht en opgelost kan worden. Als er mogelijk persoonsgegevens betrokken zijn, moet ook worden gekeken naar een eventuele meldplicht bij de Autoriteit Persoonsgegevens. En daarna begint het echte werk pas: evalueren wat er is misgegaan en maatregelen nemen om herhaling te voorkomen.

‘Het is niet de vraag óf je geraakt wordt, maar wanneer’

Vooruitdenken is geen luxe meer

De kern van het verhaal is volgens Uunk en Abbas even confronterend als realistisch: het is tegenwoordig niet meer de vraag óf een organisatie of individu slachtoffer wordt van cybercriminaliteit, maar wanneer. Cybercriminelen zoeken de weg van de minste weerstand en willen er vooral financieel beter van worden. Voor ondernemers kan dat grote gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van diensten en zelfs voor de continuïteit van het bedrijf. Juist daarom is het belangrijk om vooraf na te denken over bescherming, procedures en de juiste reactie als zich een incident voordoet. Cyberveiligheid is daarmee allang geen technisch onderwerp meer dat alleen op het hoofdkantoor speelt. Het is een praktisch ondernemersvraagstuk dat direct raakt aan de winkelvloer. Wie de basis op orde heeft, medewerkers alert houdt en weet wat te doen bij een incident, verkleint niet alleen de kans op schade, maar vergroot ook de weerbaarheid van de eigen onderneming.